Project: Ondergrond Maastricht
Opdrachtgever: | |||
Periode: | Van 2009 tot 2010 |
||
Contactpersoon: |
Maastricht kent met haar kalksteen en terrassen een volgens Nederlandse begrippen bijzondere bodemopbouw en reliëf. Een bodem die bovendien intensief wordt gebruikt. Als één van de oudste steden van het land bevat de Maastrichtse bodem veel archeologisch waardevolle objecten. Anderzijds is als gevolg van de vele historische activiteiten grond en grondwater in een groot deel van de gemeente verontreinigd geraakt. Gezien de compactheid van de stad bevat de ondergrond een dicht netwerk van kabels en leidingen en ondergrondse bouwwerken. In het oosten van Maastricht wordt grondwater gewonnen voor de drinkwaterproductie of voor koel- en proceswater voor de industrie. Met de ambitieuze klimaatdoelstelling van Maastricht is er bovendien in toenemende mate belangstelling voor bodemenergie. Samen met TTE Consultants heeft Maastricht het Ruimtelijk kader ondergrond en de Structuurvisie opgesteld om vorm te geven aan haar ambities en het gebruik van de ondergrond duurzaam te structureren.
Ruimtelijk kader ondergrond
De vraag die in het 'Ruimtelijk kader ondergrond' centraal staat is: 'Hoe kan de ondergrond bijdragen aan de duurzame ontwikkeling van de gemeente Maastricht nu en op de lange termijn?'. Het 'Ruimtelijk kader ondergrond' kan daarbij worden beschouwd als nulmeting, de situatie anno 2010.
Om de Maastrichtse ondergrond en de veelheid aan thema's daarin ruimtelijk in beeld te brengen is Maastricht ingedeeld in twaalf deelgebieden die een logische eenheid vormen. Ook de bovengrondse situatie heeft invloed op deze gebiedsindeling.
Ordenende principes vanuit de ondergrond
Kern van het 'Ruimtelijk kader ondergrond' is dat in een zo vroeg mogelijk stadium in het planproces inzicht worden verkregen in de kenmerken, verplichtingen en opgaven in de ondergrond. Elk ondergrondthema kent binnen de gemeentelijke organisatie zijn eigen 'trekker', en iedere trekker of sector heeft zijn eigen doelstellingen en ambities. Door de 'trekkers' van de betreffende ondergrondthema's vanaf de start bij de ruimtelijk planvorming te betrekken en continue te laten deelnemen aan het proces worden toekomstige blokkades en vertragingen voorkomen. Van misschien nog grotere meerwaarde is dat het vroegtijdig integreren van verschillende thema's niet alleen meerkosten voorkomt maar dat er ook daadwerkelijk waarde wordt gecreëerd.
Aan de hand van de zogenaamde 'ordenende principes vanuit de ondergrond' (archeologie, bodemkwaliteit, grondwater (kwaliteit, kwantiteit en gebruik) en bodemenergie) kan de ondergrond onderdeel worden van het planproces. Inzicht in (de relaties tussen) de ordenende principes helpen de 'trekkers' van de ondergrondthema's bij het invullen van opgaven en uitvoeren van verplichtingen. Voor ruimtelijke ontwikkelaars bieden de principes meerwaarde doordat vanuit de ondergrond continue wordt meegedacht in de plannen. Hiermee wordt enerzijds voorkomen dat ruimtelijk plannen in vergevorderd stadium van het planproces op basis van ondergrondthema's tot meerkosten leiden of zelfs worden afgeschoten (denk aan niet ingecalculeerde bodemverontreiniging of archeologische waarden ter plaatse van een geplande parkeergarage). Anderzijds kan de ondergrond extra kansen bieden bij de planvorming.
Maastrichtse kansen: het integreren van ordeningen
In het 'Ruimtelijk kader ondergrond' worden een aantal gebiedsgerichte en integrale concepten (gebiedsgericht grondwaterbeheer, multifuntioneel meetnet, meervoudig grondwatergebruik en bodemenergie) beschreven die in de Maastrichtse situatie kansen bieden. Deze concepten bieden oplossingen voor knelpunten rond bestaande opgaven en verplichtingen. Door uitwerking en toepassing van deze integrale en gebiedsgerichte concepten wordt meerwaarde gecreëerd. Oftewel 1+1=3.
De Maastrichtse ondergrond kan op basis van de in het 'Ruimtelijk kader ondergrond' geschetste concepten een significante bijdrage leveren aan de duurzame ontwikkeling van Maastricht. Een integrale benadering van de ondergrond brengt de oplossing van enkele grote maatschappelijke opgaven zoals CO2-reductie, bodemsanering en het voorkomen van wateroverlast dichterbij. De meerwaarde van de Maastrichtse ondergrond laat zich samenvatten in termen van 'efficiëntie' en 'financieel rendement'.
Kader ondergrond in de structuurvisie
Onder andere in de Structuurvisie (2010) werkt de gemeente Maastricht aan een strategie waarmee de ondergrond (bodem- en grondwaterbeheer) wordt ingepast binnen het ruimtelijke ordeningsbeleid. Met het opnemen van de 'ondergrond' in de structuurvisie wordt een eerste belangrijke stap gezet om de ondergrond uiteindelijk als integraal onderdeel aan het planproces toe te kunnen voegen. Wordt deze lijn doorgetrokken dan zijn bestemmingsplannen op termijn niet meer twee- maar driedimensionaal. Op termijn is de ondergrond medebepalend voor de ligging van de toekomstige Maastrichtse brandpunten. Er zal worden gebouwd, ontwikkeld, gerecreëerd op logische plaatsen. Om kennisleemten weg te nemen, een nieuwe werkwijze te implementeren en de ondergrond als integraal onderdeel aan het planproces toe te kunnen voegen is tijd nodig. Tijd die ook beschikbaar is. De ontwikkelingen voor de komende 10 tot 20 jaar (in de vorm van de brandpunten) zijn immers reeds op hoofdlijnen vastgesteld. Het 'Ruimtelijk kader ondergrond' en de Structuurvisie bieden de kans om de ondergrond vroegtijdig in het ruimtelijke planproces te betrekken en de ondergrond een proactieve rol te laten spelen.